การแสดงเจตนาที่บกพร่อง โมฆะและโมฆียะ

การแสดงเจตนาที่บกพร่อง โมฆะ และโมฆียะ

⚖️ ข้อที่ 1 การแสดงเจตนาที่บกพร่องคืออะไร

การแสดงเจตนาที่บกพร่อง คือ การที่คู่สัญญาฝ่ายหนึ่งแสดงเจตนาทำนิติกรรมหรือทำสัญญาออกไป แต่เจตนานั้นเกิดจากความบกพร่องบางประการ เช่น เข้าใจคลาดเคลื่อนจากความจริง หรือเกิดจากการที่คู่สัญญาอีกฝ่ายมีความประสงค์ให้การแสดงเจตนาเป็นไปตามความต้องการของตน

เหตุที่ทำให้การแสดงเจตนาบกพร่อง มีดังต่อไปนี

1. การสำคัญผิด

คือ การแสดงเจตนาโดยเข้าใจผิดในสาระสำคัญแห่งนิติกรรม จนทำให้คู่สัญญาแสดงเจตนาไปโดยไม่ตรงกับความประสงค์ที่แท้จริง(รายละเอียดสามารถอ่านเพิ่มเติมได้ในเรื่อง“การแสดงเจตนาในสัญญา สำคัญผิด กลฉ้อฉล ข่มขู่ ต่างกันอย่างไร”)

2. การแสดงเจตนาโดยกลฉ้อฉล

คือ การแสดงเจตนาโดยหลงเชื่อจากการหลอกลวง หรือการปกปิดข้อความอันเป็นสาระสำคัญจากคู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่ง จนทำให้อีกฝ่ายทำนิติกรรมที่ตนไม่ได้ตั้งใจ(รายละเอียดสามารถอ่านเพิ่มเติมได้ในเรื่อง“การแสดงเจตนาในสัญญา สำคัญผิด กลฉ้อฉล ข่มขู่ ต่างกันอย่างไร”)

3. การแสดงเจตนาโดยการข่มขู่

คือ การแสดงเจตนาเพราะกลัวภัยอันตรายที่ใกล้จะถึงและร้ายแรง ซึ่งอาจทำให้เสียต่อชีวิต ร่างกาย เสรีภาพ หรือทรัพย์สินของคู่สัญญาฝ่ายหนึ่ง(รายละเอียดสามารถอ่านเพิ่มเติมได้ในเรื่อง“การแสดงเจตนาในสัญญา สำคัญผิด กลฉ้อฉล ข่มขู่ ต่างกันอย่างไร”)

นอกจากนี้ ยังมีกรณี “การแสดงเจตนาไม่ตรงกับการแสดงออก” ซึ่งคู่สัญญาทั้งสองฝ่ายต่างรู้และสมรู้กัน โดยแบ่งออกได้ดังนี้

1. การแสดงเจตนาลวง

คือ การแสดงเจตนาโดยไม่มีความตั้งใจให้เกิดผลตามนิติกรรมนั้นจริง เช่น แกล้งทำสัญญาซื้อขายกัน แต่แท้จริงไม่ได้ต้องการซื้อขายจริง

2. การแสดงเจตนาอำพราง

คือ การแสดงนิติกรรมอย่างหนึ่งเพื่อปกปิดนิติกรรมอีกอย่างหนึ่ง โดยคู่สัญญาทั้งสองฝ่ายต่างสมรู้กัน เช่น ทำสัญญาซื้อขายเพื่อปิดบังการให้โดยเสน่หา

⚖️ ข้อที่ 2 ผลทางกฎหมายของการแสดงเจตนาที่บกพร่อง

เมื่อการแสดงเจตนามีความบกพร่อง หรือเป็นการแสดงเจตนาไม่ตรงกับการแสดงออก อาจทำให้นิติกรรมมีผลเป็น

- โมฆะกรรม ตามมาตรา 172 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ หรือ

- โมฆียะกรรม ตามมาตรา 175 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

โมฆะกรรม คืออะไร

โมฆะกรรม คือ นิติกรรมที่เสียเปล่ามาแต่ต้น เสมือนไม่เคยเกิดขึ้นเลย คู่สัญญาต้องกลับคืนสู่ฐานะเดิมเหมือนไม่เคยทำนิติกรรมต่อกัน ตัวอย่างเช่น

- การแสดงเจตนาลวงซึ่งเป็นโมฆะ

- กรณีนิติกรรมอำพราง ซึ่งนิติกรรมที่แสดงออกอาจเป็นโมฆะ แต่ต้องพิจารณานิติกรรมที่ถูกอำพรางต่อไป

โมฆียะกรรม คืออะไร

โมฆียะกรรม คือ นิติกรรมที่ยังมีผลสมบูรณ์อยู่ จนกว่าจะถูกบอกล้างโดยผู้มีสิทธิบอกล้าง ผลของโมฆียะกรรมจะแยกได้ 2 กรณี คือ

1. นิติกรรมตกเป็นโมฆะ เมื่อผู้มีสิทธิบอกล้างได้บอกล้างนิติกรรมแล้ว ถือเสมือนเป็นโมฆะมาแต่เริ่มแรก

2. นิติกรรมสมบูรณ์ เมื่อมีการให้สัตยาบันโดยผู้มีสิทธิให้สัตยาบัน

ผู้มีสิทธิบอกล้างโมฆียะกรรม

ผู้มีสิทธิบอกล้าง มีดังต่อไปนี้

1. ผู้แทนโดยชอบธรรมของผู้เยาว์ หรือผู้เยาว์ที่บรรลุนิติภาวะแล้ว

หมายเหตุ ผู้เยาว์อาจบอกล้างเองได้ แต่ต้องได้รับความยินยอมก่อน

2. ผู้พ้นจากการเป็นคนไร้ความสามารถหรือเสมือนไร้ความสามารถ รวมถึงผู้อนุบาลหรือผู้พิทักษ์

หมายเหตุ บุคคลเสมือนไร้ความสามารถอาจบอกล้างได้ แต่ต้องได้รับความยินยอมจากผู้พิทักษ์ก่อน

3. ผู้แสดงเจตนาเพราะสำคัญผิด กลฉ้อฉล หรือถูกข่มขู่

4. บุคคลวิกลจริตที่กระทำนิติกรรมตามมาตรา 30 ขณะที่ยังไม่ได้ถูกสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถระยะเวลาในการบอกล้างหรือให้สัตยาบัน

ต้องกระทำภายใน

- 1 ปี นับแต่วันที่รู้เหตุแห่งโมฆียะกรรม หรือวันที่อาจให้สัตยาบันได้ และ

- ไม่เกิน 10 ปี นับแต่วันทำนิติกรร

⚖️ ข้อที่ 3 การบอกล้างโมฆียะกรรม

การบอกล้างโมฆียะกรรม สามารถทำได้โดยแสดงเจตนาไปยังคู่กรณีอีกฝ่ายหนึ่ง ซึ่งเพียงพอให้การบอกล้างสมบูรณ์

อย่างไรก็ตาม คู่กรณีอีกฝ่ายต้องรับทราบการบอกล้างนั้นด้วยโดยอาจรับทราบโดยเฉพาะหน้า ทางโทรศัพท์ หรือช่องทางสื่อสารอื่นที่ติดต่อถึงกันได้ (ตามมาตรา 168 และมาตรา 169)

ผลของการบอกล้าง คือ ทำให้นิติกรรมที่เป็นโมฆียะตกเป็นโมฆะ และถือเสมือนเป็นโมฆะมาแต่เริ่มแรก

⚖️ ข้อที่ 4 การให้สัตยาบัน

การให้สัตยาบัน คือ การแสดงเจตนาของผู้มีสิทธิบอกล้าง เพื่อให้นิติกรรมที่เป็นโมฆียะกลับมีผลสมบูรณ์ การให้สัตยาบันทำได้ 3 กรณี ดังนี้

1. การให้สัตยาบันโดยชัดแจ้ง คือ ผู้มีสิทธิบอกล้างแสดงเจตนายอมรับนิติกรรมนั้นโดยตรง

หมายเหตุ หากเป็นคนไร้ความสามารถหรือเสมือนไร้ความสามารถ จะให้สัตยาบันได้ต่อเมื่อพ้นสภาพดังกล่าวแล้วและหากนิติกรรมนั้นผู้อนุบาลหรือผู้พิทักษ์เป็นผู้กระทำ ผู้พ้นจากความไร้ความสามารถจะไม่อาจให้สัตยาบันได้

ทั้งนี้ สิทธิในการบอกล้างหรือให้สัตยาบัน อาจตกทอดแก่ทายาทได้

2. การให้สัตยาบันโดยปริยาย คือ การกระทำที่แสดงให้เห็นว่าผู้มีสิทธิบอกล้างยอมรับนิติกรรมแล้ว เช่น

- ชำระหนี้ทั้งหมดหรือบางส่วน

- เรียกให้ชำระหนี้

- แปลงหนี้ใหม่

- ให้ประกันหนี้

- โอนสิทธิหรือความรับผิด

- กระทำการอื่นใดที่ถือว่าเป็นการยอมรับนิติกรรม

3. การให้สัตยาบันโดยอายุความ

เมื่อพ้นกำหนด

- 1 ปี นับแต่วันที่อาจให้สัตยาบันได้ หรือ

- 10 ปี นับแต่วันทำนิติกรรมอันเป็นโมฆียะ

"สิทธิบอกล้างย่อมระงับไป"

⚖️ ข้อที่ 5 ผลหลังการบอกล้าง

เมื่อมีการบอกล้างแล้ว คู่กรณีอาจเรียกคืนได้ ดังนี้

- คืนทรัพย์

- คืนเงิน

- คืนประโยชน์

เพื่อให้กลับคืนสู่ฐานะเดิม อันเป็นผลของโมฆะกรรม

หมายเหตุ หากอีกฝ่ายไม่คืนทรัพย์สิน ผู้บอกล้างอาจใช้สิทธิเรียกคืนลาภมิควรได้ตามมาตรา 406 เป็นต้นไป

⚖️ ข้อที่ 6 ความแตกต่างระหว่างโมฆะกรรมและโมฆียะกรรม

ซึ่งผมได้จัดทำตารางความแตกต่างระหว่างโมฆะกรรมและโมฆียะกรรม ดังนี้ครับ